Πρόγραμμα Σπουδών Ιστορίας ΓΕΛ

Ενότητες

–  τον ρόλο της γεωγραφικής θέσης και της γεωμορφολογίας στην οργάνωση των κοινωνιών,

–  τους καταναγκασμούς της γεωμορφολογίας στις παραδοσιακές κοινωνίες,

–  την αντίληψη των ορίων του χώρου.

●  Να προσλαμβάνουν τη γεωγραφική θέση ως βασικό συντελεστή διαμόρφωσης γεωπολιτικών συσχετισμών.

●  Να τοποθετούν επιμέρους ιστορικά γεγoνότα σε σωστή χρονολογική σειρά, να αντιλαμβάνονται τον ρόλο της περιοδολόγησης στην ιστορία. Ειδικότερα:

–  τη γραμμική και την κυκλική διάσταση του ιστορικού χρόνου,

–  τους διαφορετικούς ιστορικούς χρόνους (ιστορική «δομή», συγκυρία, χρόνος του γεγονότος).

●  Να κατανοούν τη σημασία της ειδικής εννοιολόγησης όρων στο πλαίσιο της επιστήμης της Ιστορίας και τη σημασία της ιστορικής ορολογίας ως παράγοντα μεθοδολογικής προσέγγισης των γεγονότων και συστηματικής εμβάθυνσης σε συσχετισμούς και αιτιώδεις σχέσεις.

πολιτειακοί-πολιτικοί θεσμοί.

●  Να εξηγούν γιατί η πόλη-κράτος θεωρείται το κυρίαρχο πολιτικό και πολιτειακό μόρφωμα της ελληνικής αρχαιότητας, αλλά και ο φορέας διάδοσης

●  Να προσεγγίζουν κριτικά τις εξελίξεις της Αρχαϊκής Περιόδου που πιθανώς οδήγησαν στην εμφάνιση της πόλης-κράτους (συνοικισμός, λειτουργία κοινών ιερών, καταγραφή δικαίου, επίδραση ανάλογων πολιτικών δομών της Ανατολής κ.ο.κ.).

●  Να προσδιορίζουν τους βασικούς πολιτικούς-πολιτειακούς θεσμούς της πόλης (Εκκλησία του Δήμου, Βουλή, Άρχοντες) αναφορικά προς την κοινωνική προέλευση των μελών, τις εξουσίες-ευθύνεςαρμοδιότητες και τη λειτουργία τους.

● Να αναγνωρίζουν τις διαφορετικές μορφές πολιτευμάτων (αριστοκρατία, ολιγαρχία, τιμοκρατία, τυραννίδα, ισονομία, δημοκρατία).

●  Να κατανοούν ότι η Σπάρτη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πόλης-κράτους που διαμόρφωσε ολιγαρχικό πολίτευμα, το οποίο διατήρησε από τον 7ο μέχρι και τον 2ο αι. π.Χ.

●  Να περιγράφουν τη δομή και τη λειτουργία των βασικών πολιτειακών οργάνων της σπαρτιατικής πολιτείας.

●  Να αναγνωρίζουν τη σημασία της μεταρρύθμισης του Κλεισθένη για την ανατροπή των δομών της αριστοκρατικής πόλης και την εγκαθίδρυση καθεστώτος πολιτικής ισότητας (ισονομία), που θέτει τις βάσεις της μετέπειτα δημοκρατικής πολιτείας, αναπτύσσει μια «δημοκρατική δυναμική».

●  Να κατανοούν και να αναλύουν τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές συνθήκες, οι οποίες, κατά τον 5ο αι. π.Χ., επιτάχυναν τους ρυθμούς εκδημοκρατισμού του πολιτεύματος, με έμφαση:

στη συμβολή των θητών, ως ερετών, κατά τη διάρκεια των Περσικών Πολέμων και της Αθηναϊκής Συμμαχίας-Ηγεμονίας,

στη σημασία του ναυτικού προγράμματος του Θεμιστοκλή (483-479 π.Χ.) για την

●  Να αντιλαμβάνονται και να αναλύουν τις συνιστώσες της περαιτέρω διαδικασίας εκδημοκρατισμού του πολιτεύματος κατά τη διάρκεια της περιόδου 462-452 π.Χ. και, ειδικότερα, τα αίτια της αποκορύφωσής της με τον Εφιάλτη και κατά τους χρόνους που δεσπόζει ο Περικλής στην αθηναϊκή πολιτική σκηνή.

●  Να κατανοούν και να αναλύουν τη σημασία που προσέλαβε η Εκκλησία του Δήμου ως κυρίαρχο όργανο της αθηναϊκής δημοκρατίας με την επέκταση των εξουσιών της σε όλους τους τομείς του δημόσιου βίου.

●  Να κατανοούν τον ρόλο της Βουλής των 500 όσον αφορά τον αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα και το εύρος των αρμοδιοτήτων της.

●  Να κατανοούν τον χαρακτήρα της Ηλιαίας ως λαϊκού δικαστηρίου με ισχυρή/πολυμελή λαϊκή αντιπροσώπευση, και τη σημασία που είχε η επέκταση των αρμοδιοτήτων της και σε ζητήματα πολιτικής και αστικής δικαιοσύνης.

●  Να γνωρίζουν ότι ο θεσμός της δημοκρατίας συνέβαλε στην πολιτιστική πρόοδο της Αθήνας και στην ανάπτυξη των γραμμάτων και των τεχνών.

●  Να αντιλαμβάνονται ότι η λήψη μέτρων κοινωνικής πρόνοιας εκ μέρους της πόλης (μέσα του 5ου αι. π.Χ.) είχε άμεση επίδραση στον δημόσιο βίο. Ιδιαίτερα, να αναγνωρίζουν τη σημασία της μισθοφοράς για τη διεύρυνση της συμμετοχής των λαϊκών στρωμάτων στα κοινά.

●  Να αντιλαμβάνονται τη σημασία του θεσμού των λειτουργιών ως μέτρου κοινωνικής δικαιοσύνης, συνεπώς και ως στοιχείου κοινωνικής συνοχής και

●  Να αναλύουν τα συστατικά στοιχεία της κρατικής ιδεολογίας και οργάνωσης (απολυταρχική-θεοκρατική εξουσία του μεγάλου βασιλέως, αέναος επεκτατισμός, σύστημα διοικητικών φορολογικών περιφερειών, εκτεταμένο δίκτυο αξιωματούχων).

●  Να αναγνωρίζουν τη σημασία της υλοποίησης έργων μεγάλης κλίμακας από τον μέγα βασιλέα (κωδικοποίηση των νόμων, κοπή νομίσματος, χάραξη οδικού δικτύου) ως συνεκτικού παράγοντα των λαών της αυτοκρατορίας. Ιδιαίτερα, να αποδίδουν τη λειτουργική αξία και το ιδεολογικό περιεχόμενο της «Βασιληίης ὁδοῦ».

●  Να προσεγγίζουν κριτικά τη στάση των Περσών έναντι των κατακτημένων λαών της αυτοκρατορίας σε θέματα πολιτισμικής και θρησκευτικής ανεκτικότητας.

●  Να κατανοούν τον καθοριστικό ρόλο που θεωρείται ότι διαδραμάτισε η πολιτειακή και πολιτική δομή του κράτους τους στη διατυπωμένη από πολλούς συγγραφείς των ελληνικών πόλεων-κρατών άποψη ότι ήταν βάρβαροι.

αγωγής του Αλεξάνδρου και της θέσης του

ως εκπροσώπου της πανελλήνιας ιδέας.

●  Να αναλύουν την τριαδική δομή ηγεσίας του Αλεξάνδρου: μακεδονική βασιλεία, ασιατική μοναρχία, πανελλήνια συμμαχία.

●  Nα αναγνωρίζουν τη σημασία που είχε η πολιτική συγκερασμού ασιατικών και ελληνικών στοιχείων, την οποία ακολούθησε ο Αλέξανδρος κατά τη διοικητική αναδιοργάνωση της Ασίας, για τη διατήρηση της εξουσίας του στην αχανή αυτοκρατορία.

Τα ελληνιστικά βασίλεια και οι ηγεμόνες τους.

●  Να αναλύουν τον χαρακτήρα της ελληνιστικής μοναρχίας, με έμφαση στον ρόλο και τις πηγές εξουσίας του μονάρχη, καθώς και στα μέσα εδραίωσηςνομιμοποίησης της αρχής του.

●  Να διακρίνουν ως κοινό γνώρισμα των δύο βασιλείων τον συνδυασμό διαφορετικών στοιχείων σε μια ενιαία κρατική δομή:

–  των πολιτικών παραδόσεων της μακεδονικής βασιλείας,

–  των παραδόσεων της ελληνικής πόλης,

–  των τοπικών πολιτικών και θρησκευτικών παραδόσεων και του εγκαθιδρυμένου από αιώνες διοικητικού συστήματος.

●  Να υπεισέρχονται στις σχέσεις της κρατικής διοίκησης:

–  αφενός με τις ελληνικές πόλεις (με έμφαση στην υπόσταση και στον νέο χαρακτήρα των πόλεων εντός των ελληνιστικών βασιλείων),

–  αφετέρου με τους γηγενείς πληθυσμούς (π.χ. προσαρμογή των Σελευκιδών στις τοπικές παραδόσεις, σύζευξη των μακεδονικών πολιτικών παραδόσεων με τη φαραωνική παράδοση στο βασίλειο των

●  Να κατανοούν και να αποτιμούν κριτικά τον χαρακτήρα της ρωμαϊκής διοίκησης ως άσκησης εξουσίας σε επάλληλες ζώνες: Ρώμη, Ιταλοί σύμμαχοι, κατακτημένες περιοχές σε καθεστώς ρωμαϊκής επαρχίας (provincia).

●  Να αναλύουν τις νέες δυναμικές καταστάσεις που δημιουργούνται κατά τα τέλη της περιόδου (πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις μεταξύ των Ρωμαίων πολιτών, εντάσεις μεταξύ Ρωμαίων και Ιταλών συμμάχων), οι οποίες θα οδηγήσουν το ρωμαϊκό κράτος, μέσω εμφύλιων πολέμων, σε νέα μορφή πολιτικής και πολιτειακής ύπαρξης.

●  Να αναγνωρίζουν τη διοικητική οργάνωση της αυτοκρατορίας, τη σημασία της αυτοκρατορικής λατρείας και της εικονογραφίας του αυτοκράτορα.

– Κοινωνία – Πολιτική.

●  Να εκθέτουν τον τρόπο με τον οποίο οι διάφορες πτυχές της κρίσης συνδέονται αιτιωδώς μεταξύ τους.

– Μεσαίωνας

●  Να αναγνωρίζουν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία:

– αφενός ως συνέχεια του Imperium Romanum,

– Μεσαίωνας

●  Να κατανοούν τους συντελεστές διαμόρφωσης του βυζαντινού κράτους:

– ρωμαϊκή πολιτική θεωρία και ρωμαϊκό δίκαιο,

– ελληνική πολιτισμική και πνευματική παράδοση,

– χριστιανισμός.

●  Να περιγράφουν το διοικητικό σχήμα οργάνωσης της αυτοκρατορίας και να εξηγούν τις συνθήκες διαφοροποίησης της πορείας του ανατολικού και του δυτικού τμήματος κατά τον 4ο (395) και τον 5ο αι. (476).

●  Να εντρυφούν στις αλλαγές που έλαβαν χώρα κατά τον αιώνα του Ιουστινιανού με έμφαση στον τομέα των στρατιωτικών κατακτήσεων, της κωδικοποίησης του δικαίου και της τέχνης.

●  Να αναλύουν τη μεταρρυθμιστική πολιτική του Ηράκλειου, μέσω της οποίας κατέστησαν δυνατές η διοικητική και στρατιωτική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας, η αντιμετώπιση των αιρέσεων, η οικονομική ενίσχυση και η απαλλαγή από τον περσικό κίνδυνο.

●  Να αντιλαμβάνονται τον θεσμό των θεμάτων.

●  Να κατανοούν και να αναλύουν τον σύνθετο χαρακτήρα της Εικονομαχίας, καθώς και τα αποτελέσματα που αυτή είχε, ιδιαίτερα στις σχέσεις μεταξύ κράτους και Εκκλησίας.

●  Να αναλύουν τη σημασία της στέψης του Καρλομάγνου για την εξέλιξη της αυτοκρατορικής ιδέας στο Βυζάντιο.

●  Να κατανοούν και να εκθέτουν αναλυτικά τις μεταβαλλόμενες συνθήκες του 11ου αι. που αποδυνάμωσαν σταδιακά το βυζαντινό κράτος.

●  Να κατανοούν τους εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες που συνέβαλαν στην ταχεία αποδυνάμωση της εξουσίας και

– Μεσαίωνας

●  Να κατανοούν τη σημασία της διάρρηξης της πολιτικής ενότητας του βυζαντινού κράτους μετά την κατάληψη της Πόλης από τους Φράγκους (1204).

●  Να κατανοούν τη σημασία της επέκτασης των Οθωμανών στα βυζαντινά εδάφη για τη διαμόρφωση νέου συσχετισμού δυνάμεων κατά τα τέλη του Μεσαίωνα.

●  Να αναγνωρίζουν την κοσμοϊστορική σημασία της Άλωσης για τη διαμόρφωση της πολιτισμικής φυσιογνωμίας της Ευρώπης κατά τους νεότερους χρόνους και, ειδικότερα, τις διαστάσεις που προσέλαβε στη συνείδηση των Νεοελλήνων.

●  Να κατανοούν και να αναλύουν τους λόγους που συνέβαλαν στον σταδιακό εξελληνισμό της αυτοκρατορίας (με έμφαση στη διαδικασία περιορισμού της αυτοκρατορίας στις ανατολικές ελληνόγλωσσες επαρχίες).

●  Να αντιλαμβάνονται τη σημασία του γεγονότος για τον ελληνισμό και την ιστορική του πορεία μέσα στον χρόνο.

– η ρωμαϊκή παρακαταθήκη σε επίπεδο κρατικής θεωρίας και δικαίου,

– ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός σε επίπεδο πολιτικής και φιλοσοφικής σκέψης.

●  Να εντοπίζουν την επίδραση του χριστιανισμού στην οργάνωση της κρατικής εξουσίας και στη διαμόρφωση της αντίληψης ότι η αυτοκρατορία συνιστά υπεριστορική κρατική δομή, άρρηκτο τμήμα του θεϊκού σχεδίου δημιουργίας της

– Μεσαίωνας

●  Να αντιλαμβάνονται ότι, σε επίπεδο κρατικής ιδεολογίας, το απολυταρχικό καθεστώς του αυτοκράτορα περιοριζόταν:

– τόσο από ηθικούς φραγμούς, που απέρρεαν από τις ελληνικές πολιτειακές αντιλήψεις και τις χριστιανικές πνευματικές παραδόσεις,

– όσο και από πολιτειακούς παράγοντες, συγκεκριμένα από τη σύγκλητο, τους δήμους και τον στρατό.

●  Να περιγράφουν τη διαδικασία εκλογής και αναγόρευσης του Βυζαντινού αυτοκράτορα.

«μεταγγίσουν» δυναμικό της Συγκλήτου από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη.

●  Να αναφέρουν τις νομοθετικές, δικαστικές και διπλωματικές αρμοδιότητες της Συγκλήτου και να κατανοούν τον μεταβαλλόμενο ρόλο της επισημαίνοντας τη φθίνουσα ισχύ της.

●  Να αναλύουν τον ρόλο της Συγκλήτου στο ζήτημα της αυτοκρατορικής διαδοχής, επισημαίνοντας τους σημαντικότερους ιστορικούς σταθμούς:

– ανάληψη του δικαιώματος εκλογής του αυτοκράτορα το 450,

– ενδυνάμωση της θέσης της κατά τον 7ο αι. με τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε στην αυτοκρατορική διαδοχή της δυναστείας των Ηρακλειδών,

– περιστολή της δύναμής της επί Μακεδόνων με την αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τον Λέοντα Στ΄.

– Μεσαίωνας

●  Να αναγνωρίζουν το δικαίωμα αντίστασης του λαού μέσα από χαρακτηριστικά γεγονότα, όπως:

– η Στάση του Νίκα, εμβαθύνοντας στα αίτια και τη σημασία της καταστολής της για τις λαϊκές ελευθερίες και την εξέλιξη του βυζαντινού πολιτεύματος και

– η λαϊκή εξέγερση του 1042 στην Πόλη, η οποία οδήγησε στην εκθρόνιση και τύφλωση του Μιχαήλ Ε΄ Καλαφάτη και στην αποκατάσταση των νόμιμων εκπροσώπων της Μακεδονικής Δυναστείας, αδελφών Θεοδώρας και Ζωής, στον θρόνο.

●  Να αναλύουν τη μεταβολή στον ρόλο του στρατού από πολιτειακό παράγοντα σε ρυθμιστή της πολιτικής ζωής, υποστηρικτή της υπάρχουσας τάξης ή φορέα εξεγέρσεων (ιδιαίτερα από τον 7ο αι.), εκθέτοντας αντιπροσωπευτικά ιστορικά παραδείγματα:

– τον ρόλο του στρατού στους δυναστικούς ανταγωνισμούς της Κωνσταντίνειας Δυναστείας έως την εξέγερση εναντίον του Κωνστάντιου Β΄ (360) και την ενθρόνιση του Ιουλιανού (361),

– την ενεργό ανάμειξη του στρατού στους ανταγωνισμούς για την κατάληψη του θρόνου μετά τον θάνατο του Ιουστινιανού Β΄ και έως τη στέψη του Λέοντος Γ΄ (717),

– το στρατιωτικό πραξικόπημα που οδήγησε στην ανατροπή του Μιχαήλ Ραγκαβέ και την ενθρόνιση του Λέοντος Ε΄ (813),

– τη διαδοχή των γεγονότων που οδήγησαν στην ανακήρυξη του Νικηφόρου Φωκά ως αυτοκράτορα από τον στρατό στην Καισάρεια της Καππαδοκίας και στην ενθρόνισή του (963).

●  Να αναλύουν τη σχέση Εκκλησίας και πολιτείας μέσω ιστορικών παραδειγμάτων. Συγκεκριμένα:

– την πολυδιάστατη σύγκρουση των δύο θεσμών στο πλαίσιο της Εικονομαχίας. και τα αποτελέσματα που είχε η αποκατάσταση

– Μεσαίωνας

.

– τις ενέργειες του πατριάρχη Φωτίου σχετικά με τη διατύπωση στην

«Επαναγωγή» της άποψης περί διαχωρισμού των δύο εξουσιών,

– τη σταδιακή ενδυνάμωση του ρόλου της Εκκλησίας κατά τα παλαιολόγεια χρόνια λόγω του ζητήματος της επανένωσης των δύο Εκκλησιών, που κλόνισε την ισχύ του αυτοκρατορικού θεσμού.

«βαρβάρων».

●  Να περιγράφουν τα χαρακτηριστικά του φράγκικου κράτους και να αναλύουν τις συνθήκες ανάπτυξης του παπικού κράτους.

●  Να κατανοούν τις συνθήκες ανάπτυξης της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και να αναλύουν τη σύγκρουση μεταξύ Εκκλησίας και κράτους.

●  Να αναγνωρίζουν το γενικό πλαίσιο διεξαγωγής των Σταυροφοριών και να ερμηνεύουν την εμπλοκή των ευρωπαϊκών δυνάμεων σε αυτές και τα αποτελέσματά της σε πολιτικό επίπεδο.

●  Να κατανοούν τις συνθήκες ανάπτυξης των πόλεων και τη σημασία τους σε πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, μέσα από την παρουσίαση χαρακτηριστικών παραδειγμάτων, όπως είναι η Βενετία, η οποία εξελίχθηκε σε κυρίαρχη δύναμη στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

●  Να κατανοούν τη βασική τυπολογία των κρατών και να διαχωρίζουν τα επιμέρους είδη κρατικής οργάνωσης στην ιστορική τους διάσταση.

●  Να εκθέτουν τα πολιτεύματα, τον ρόλο

●  Να αναγνωρίζουν τα αίτια και τις συνθήκες που οδήγησαν στην εγκαθίδρυση του προτύπου της απόλυτης μοναρχίας του 17ου αιώνα.

●  Να αναλύουν τις παραμέτρους που οδήγησαν στη συγκρότηση του νεωτερικού έθνους-κράτους του 19ου αιώνα στην Ευρώπη, εκθέτοντας τους θεσμούς του (στρατός, διοίκηση, φορολογικό σύστημα, εκπαίδευση, Εκκλησία).

●  Να κατανοούν τις πολιτισμικές της καταβολές και τον πολυεθνικό της χαρακτήρα, τα θεμελιώδη δημογραφικά, εθνολογικά και θρησκευτικά δεδομένα, με έμφαση στον ρόλο των ελληνορθόδοξων κατοίκων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

●  Να κατανοούν τις συνέπειες της οθωμανικής κατάκτησης επί των κατακτημένων πληθυσμών και τις σχέσεις κυρίαρχων Οθωμανών-μουσουλμάνων και ραγιάδων. Ειδική αναφορά:

– στον θεσμό του παιδομαζώματος για τη στελέχωση του στρατού και της διοίκησης και

– στους θεσμούς με τους οποίους επιδιώχθηκε να καλυφθεί το έλλειμμα των Οθωμανών σε παράδοση κρατικής οργάνωσης και οικονομικής διαχείρισης.

●  Να διαχωρίζουν τις περιόδους της οθωμανικής ιστορίας στο πλαίσιο των εξελίξεων του Ανατολικού Ζητήματος:

– φάση επέκτασης και ανόδου,

– απαρχή παρακμής,

– παρακμή και πτώση.

●  Να περιγράφουν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της αυτοκρατορίας σε σχέση με τα ευρωπαϊκά κράτη της εποχής.

●  Να εντάσσουν την αγγλική εθνική ιδέα στο ευρύτερο σχήμα της εθνικής ιδεολογίας

●  Να κατανοούν την πρώιμη εξέλιξη των πολιτικών ελευθεριών και δικαιωμάτων (Μagna Carta, Ένδοξη Επανάσταση, κοινοβουλευτισμός).

●  Να αναλύουν το φαινόμενο της αγγλικής αποικιοκρατίας και να γνωρίζουν τα αίτια ανάπτυξης και παρακμής της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

●  Να κατανοούν το γεωπολιτικό ειδικό βάρος της Μ. Βρετανίας κατά τους 19ο και 20ό αιώνα.

●  Να κατανοούν το «Παλαιό Καθεστώς» της περιόδου πριν την επανάσταση ως συνδυασμό φεουδαρχικού και απολυταρχικού προτύπου διακυβέρνησης.

●  Nα κατανοούν τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και πολιτισμικές εξελίξεις του 18ου αιώνα, ιδιαίτερα τον Διαφωτισμό και τη Γαλλική Επανάσταση και να διακρίνουν τα αίτια από τις συνθήκες και τις αφορμές που οδήγησαν στην Επανάσταση του 1789.

●  Να κατανοούν το γαλλικό αυτοκρατορικό πρότυπο διακυβέρνησης του Ναπολέοντα και τους επεκτατικούς Ναπολεόντειους Πολέμους.

●  Να κατανοούν και να αιτιολογούν τις γαλλογερμανικές συγκρούσεις του 19ου και του 20ού αιώνα και στη συνέχεια να εξηγούν τη συγκρότηση του γαλλογερμανικού άξονα κατά τη μεταπολεμική διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

●  Να ανασυνθέσουν τη συνοπτική περιοδολόγηση της ιστορίας του γερμανικού κράτους.

●  Να ερμηνεύουν τη συμβολή του προτεσταντισμού στην ανάπτυξη του κεφαλαιοκρατικού οικονομικού συστήματος της Γερμανίας.

●  Να κατανοούν το φαινόμενο του γερμανικού ρομαντισμού και την ιδιαίτερη

●  Να τον συγκρίνουν με τον γαλλικό

«πολιτικό» εθνικισμό.

●  Να κατανοούν την πολιτική, κοινωνική και οικονομική κρίση στη Γερμανία του Μεσοπολέμου και να γνωρίζουν τα βασικά χαρακτηριστικά της γερμανικής εκδοχής ολοκληρωτισμού (ναζισμός).

●  Να παραθέτουν χρονολογικά τα σημαντικά γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι την ήττα της Γερμανίας.

●  Να κατανοούν τον ρόλο της Γερμανίας μεταπολεμικά κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου και τη μεταπολεμική συμβολή της στην ευρωπαϊκή ενοποίηση.

●  Να αναφέρουν τους κύριους εκφραστές της και να προσδιορίζουν την κοινωνική προέλευση των υποστηρικτών της.

●  Να αντιδιαστέλλουν τον συντηρητισμό προς τις φιλελεύθερες και σοσιαλιστικές ιδέες του 19ου και 20ού αιώνα (από τη Γαλλική Επανάσταση έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο).

●  Να κατανοούν την αποδοχή της φιλελεύθερης δημοκρατικής διακυβέρνησης από την πλειοψηφία των συντηρητικών μετά τα μέσα του 20ού αιώνα.

●  Να αναφέρουν τους κύριους εκφραστές της ιδεολογίας (18ος-20ός αιώνας) και την κοινωνική προέλευση των υποστηρικτών της.

●  Να επισημαίνουν την επίδραση που άσκησε στη φιλελεύθερη ιδεολογία η ανάπτυξη της ιδεολογίας του σοσιαλισμού και ιδιαίτερα η επικράτηση των μπολσεβίκων στη Ρωσία (Οκτωβριανή Επανάσταση 1917).

●  Να γνωρίζουν τους κύριους εκπροσώπους των σοσιαλιστικών ιδεών του 19ου και 20ού αιώνα.

●  Να κατανοούν τα επιμέρους στάδια της εξέλιξης της σοσιαλιστικής ιδεολογίας, από το β΄ μισό του 19ου αιώνα μέχρι την Πτώση του Τείχους του Βερολίνου, το 1989.

●  Να κατανοούν τις αλληλεπιδράσεις της φιλελεύθερης και της σοσιαλιστικής ιδεολογίας κατά τον 20ό αιώνα και ιδιαίτερα την περίοδο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ενότητες

●  Να αναγνωρίζουν τα πολλαπλά επίπεδα του χρόνου.

●  Να έχουν εποπτεία των ιστορικών περιόδων μέσω συμβατικών περιοδολογήσεων.

●  Να αντιλαμβάνονται την ιστορική διάσταση των όρων και των εννοιών.

●  Να αιτιολογούν την εμφάνιση των μεγάλων πολιτισμών στις περιοχές αυτές.

●  Να εντοπίζουν τον επαναστατικό χαρακτήρα των αλλαγών στην καλλιέργεια της γης.

Η καλλιέργεια και η κατανάλωση των σιτηρών.

Η ελαιουργία και η αμπελουργία. Η κτηνοτροφία.

●  Να περιγράφουν την έννοια της αυτάρκειας στις πόλεις-κράτη λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες τοπικές συνθήκες (χώρο και πληθυσμιακές ανάγκες).

●  Να συνδέουν την ίδρυση αποικιών με τον οικονομικό παράγοντα (ανεπάρκεια τοπικής παραγωγής, αναζήτηση νέων πλουτοπαραγωγικών πηγών).

●  Να συσχετίζουν τη μαζική παραγωγή προϊόντων με τη δουλεία ως μέσο παραγωγής.

●  Να συσχετίζουν την παραγωγή προϊόντων και τη διαφοροποίσή τους ως προς το είδος τους με την κοινωνική τάξη των καταναλωτών τους.

Βιοτεχνικά εργαστήρια και επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας.

Ανάπτυξη εμπορίου σε τοπικό επίπεδο.

Εμπορικά δίκτυα και λιμάνια.

●  Να αναγνωρίζουν τους παράγοντες που συνέτειναν στην ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας.

●  Να διαπιστώνουν την ύπαρξη εμπορικών δρόμων, θαλάσσιων και χερσαίων, από την Κριμαία και τον Εύξεινο Πόντο μέχρι την Ισπανία.

●  Να διακρίνουν τα επίπεδα των εμπορικών συναλλαγών (τοπικές αγορές, πανήγυρεις, ανάπτυξη εμπορικών δικτύων με άλλες περιοχές, κέντρα διαμετακομιστικού εμπορίου).

●  Να εξηγούν τους λόγους της εμφάνισης εξειδικευμένων τεχνιτών και εργαστηρίων.

●  Να επισημαίνουν τη σημασία της εμφάνισης της νομισματικής οικονομίας τον 7ο αιώνα π.Χ.

●  Να εκθέτουν τις ιστορικές συνθήκες που συνέβαλαν στη δημιουργία των λατιφούντιων.

●  Να συνδέουν την ανάπτυξη της δουλείαςδουλοπαροικίας με τις μεγάλες ιδιοκτησίες γης.

– Μεσαίωνας

●  Να αξιολογούν τις φυσικές και τεχνολογικές συνθήκες της παραγωγής (π.χ. τριζωνική καλλιέργεια, εναλλαγή καλλιεργειών, χρήση νερόμυλου κ.ά.).

(7ος-15ος αιώνας).

Βυζάντιο και μεσογειακός γεωργικός πολιτισμός.

●  Να περιγράφουν τις ενασχολήσεις των κατοίκων στον πρωτογενή τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δασοκομία).

●  Να εξηγούν τις συνθήκες αύξησης της μεγάλης γαιοκτησίας.

●  Να αποτιμούν τις δομές και την οργάνωση της παραγωγής στην αγροτική οικονομία συσχετίζοντάς τη με τη γεωργική παράδοση του ευρύτερου μεσογειακού χώρου.

Η αστική οικονομία από τον 7ο

– Μεσαίωνας

Οικονομία των πόλεων κατά την υστεροβυζαντινή εποχή.

●  Να αναγνωρίζουν τις δομές και την οργάνωση της παραγωγής στις πόλεις (είδη επαγγελματιών και τεχνιτών, εργαστήρια).

●  Να διακρίνουν τις επενδύσεις και τους πιστωτικούς μηχανισμούς.

●  Να αποτιμούν τον ρόλο των πόλεων ως περιφερειακών οικονομικών κέντρων στο ύστερο Βυζάντιο.

Οι ανταλλαγές και το εμπόριο από τον 7ο ως τον 12ο αιώνα.

Ανταλλαγές, εμπόριο, αγορές και χρήμα (13ος-15ος αι.).

Το εμπόριο στην ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα κατά τον Μεσαίωνα.

●  Να εντοπίζουν τον ρόλο της Κωνσταντινούπολης ως οικονομικού κόμβου μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

●  Να κατανοούν τους τρόπους ανταλλαγής, τις τιμές και την κυκλοφορία των νομισμάτων.

●  Να αναλύουν τη θέση της βυζαντινής οικονομίας στο πλαίσιο του μεσαιωνικού κόσμου της Μεσογείου.

●  Να εξηγούν τη διείσδυση των ιταλικών εμπορικών πόλεων στη βυζαντινή οικονομία.

●  Να αντιλαμβάνονται τα βασικά χαρακτηριστικά της βυζαντινής οικονομίας (προσαρμοστικότητα, συνδυασμός κρατικής και ιδιωτικής δραστηριότητας κ.ά.).

●  Να περιγράφουν τους θεσμούς ιδιοκτησίας και συναλλαγών αναλύοντας τον θεσμό της πρόνοιας και της οικονομικοκοινωνικής του σημασίας.

Αύξηση παραγωγής.

Τραπεζικό σύστημα, πιστωτικές διευκολύνσεις, εμφάνιση καπιταλισμού και μερκαντιλισμού.

Εθνικά νομίσματα.

●  Να απαριθμούν τις επιπτώσεις της εμπορικής επανάστασης μετά την ανακάλυψη των νέων χωρών στην οικονομία της Ευρώπης.

Παρακμή συντεχνιών.

(μέσα 18ου-19ος αιώνας).

Πρώτη και δεύτερη φάση της Βιομηχανικής Επανάστασης.

Αίτια και γεωγραφική εξάπλωση.

Το βαμβάκι, ο γαιάνθρακας, η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων, η πρόοδος της ηλεκτροχημείας, οι μηχανές εσωτερικής καύσης.

Οι βιομηχανικές μονάδες.

Συνέπειες της Βιομηχανικής Επανάστασης.

●  Να αναφέρουν τα κύρια χαρακτηριστικά της Βιομηχανικής Επανάστασης.

●  Να αξιολογούν την επίδραση της Βιομηχανικής Επανάστασης στον τρόπο οργάνωσης της οικονομίας στις σύγχρονες κοινωνίες.

Η αγροτική οικονομία.

Το εμπόριο και η ναυτιλία. Βιοτεχνίες και νέες τεχνικές.

Η ίδρυση της Εθνικής Τράπεζας.

Οι Έλληνες κεφαλαιούχοι, οι μεγάλες επενδύσεις και η εκβιομηχάνιση του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα.

Η εποχή της οικονομικής κρίσης, ο δανεισμός, η σταδιακή ανάκαμψη του 20ού αιώνα.

●  Να συνδέουν τη σταφιδική κρίση με την απουσία σταθερής οικονομικής πολιτικής.

●  Να αναφέρουν τους παράγοντες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της ελληνικής ναυτιλίας τον 19ο αιώνα.

●  Να συνδέουν την ανάπτυξη της βιομηχανίας με την ανάπτυξη του εμπορίου και των μέσων συγκοινωνίας και μεταφοράς.

●  Να διακρίνουν τις χρονικές φάσεις της οικονομικής ανάπτυξης της Ελλάδας από τον 19ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα.

●  Να εξηγούν τους λόγους της οικονομικής ύφεσης στα τέλη του 19ου αιώνα.

●  Να συγκρίνουν την οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας με αυτήν της Ευρώπης κατά τον 19ο αιώνα.

●  Να αξιολογούν τον ρόλο του εξωελλαδικού κεφαλαίου στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας.

●  Να συνδέουν την έλευση των προσφύγων με την οικονομική ανάπτυξη της χώρας την εποχή του Μεσοπολέμου.

●  Να κατανοούν τη μεταπολεμική οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας.

●  Να διακρίνουν τα χαρακτηριστικά των ανώτερων στρωμάτων στις κοινωνίες των αρχαίων ελληνικών πόλεων.

.

●  Να αποτιμούν τον ρόλο και την κοινωνική θέση των μικροϊδιοκτητών και των ακτημόνων στις αρχαίες ελληνικές πόλεις.

●  Να αξιολογούν τη σημασία της δουλείας σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο.

●  Να αναγνωρίζουν ότι η πρόσδεση γης και ανθρώπων συνιστά ιστορικό φαινόμενο τόσο της αρχαιότητας όσο και των μέσων χρόνων.

●  Να διακρίνουν τις ελεύθερες γυναίκες από τις δούλες, τις παλλακίδες και τις εταίρες, αναγνωρίζοντας τη συμβολή των γυναικών στην οικονομία της οικογένειας (προίκα).

– Μεσαίωνας

αναλύουν τα κριτήρια που προσδιόρισαν

– Μεσαίωνας

●  Να συσχετίζουν τις κοινωνικές μεταβολές με τα πολιτικά γεγονότα, μέσα από τη μελέτη της πολιτικής που εφάρμοσαν οι Μακεδόνες αυτοκράτορες έναντι των

«δυνατών» και να επισημάνουν τις συνέπειές της.

●  Να αποτιμούν τους παράγοντες που διευκόλυναν την κοινωνική κινητικότητα στο Βυζάντιο, γνωρίζοντας χαρακτηριστικές περιπτώσεις ατόμων χαμηλής ή ταπεινής καταγωγής, οι οποίοι ανήλθαν στον αυτοκρατορικό θρόνο, όπως ο Βασίλειος Α΄, αλλά και γυναικών, όπως η Θεοδώρα.

●  Να διακρίνουν τα είδη των ευαγών ιδρυμάτων στον Μεσαίωνα κατηγοριοποιώντας εκείνα που δημιουργήθηκαν με κρατική ή ιδιωτική πρωτοβουλία ή τη μέριμνα της Εκκλησίας.

●  Να συγκρίνουν την έννοια του κράτους πρόνοιας με τη σύγχρονη μορφή του.

●  Να αναλύουν τις μορφές του βυζαντινού μοναχισμού (π.χ. ασκητισμός, Λαύρα κ.ά.), αξιολογώντας την πνευματική παράδοση του Άθω και τη σημασία της για τον βαλκανικό κόσμο.

●  Να περιγράφουν τους τομείς δράσης του δυτικού μοναχισμού και να συγκρίνουν τον μοναχισμό σε Ανατολή και Δύση, αποτιμώντας την επίδρασή του στις μεσαιωνικές κοινωνίες.

●  Να κατανοούν τον ρόλο των συντεχνιών κατά την πρώιμη νεότερη εποχή.

●  Να περιγράφουν τις συνθήκες ανόδου της αστικής τάξης σε κάθε κράτος χωριστά μέσα από τη μελέτη χαρακτηριστικών παραδειγμάτων: α) Γαλλία: Η Γαλλική Επανάσταση (1789), η Ιουλιανή Επανάσταση (1830), οι επαναστάσεις του 1848, β) Αγγλία: Ο ρόλος της Εμπορικής Επανάστασης και του Διαφωτισμού στη διαμόρφωση της αστικής τάξης, η πορεία προς τον κοινοβουλευτισμό (Τόρηδες και Ουίγοι), φιλελεύθεροι (Γλάδστων) και συντηρητικοί (Ντισραέλι), γ) Ρωσία: Προσπάθειες εκσυγχρονισμού από τον τσάρο Αλέξανδρο Β΄ (1855-1881), η καταπολέμηση της δουλοπαροικίας.

●  Να αναλύουν τη σταδιακή διαμόρφωση, συγκρότηση και άνοδο της εργατικής τάξης στη διάρκεια του 19ου αιώνα και τη σύνδεσή της με τη Βιομηχανική Επανάσταση.

●  Να εξηγούν τους πολιτικούς προσανατολισμούς των διαφόρων τάξεων.

●  Να κατανοούν την έννοια του όρου κίνημα και να περιγράφουν ορισμένα είδη του, όπως το εθνικό, το απεργιακό, το σοσιαλιστικό, το φεμινιστικό κ.ά.

●  Να περιγράφουν το λεγόμενο κοινοτικό σύστημα αναλύοντας τη φυσιογνωμία, τον χαρακτήρα (αγροτικός, αστικός) και τη σημασία της κοινότητας ως οργανωτικού θεσμικού παράγοντα και δείκτη της κοινωνικής συνοχής του υπόδουλου ελληνισμού.

●  Να αξιολογούν τον ρόλο των Ελλήνων στη διοίκηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέσα από τη μελέτη της ομάδας των Φαναριωτών.

●  Να γνωρίζουν τη δράση των δυνάμεων αντίστασης στην οθωμανική (stradioti, κλέφτες, αρματολοί) και τη λατινική

●  Να αποτιμούν τον ρόλο της Εκκλησίας στη συγκρότηση της ταυτότητας του υπόδουλου ελληνισμού μέσα από το κοινωνικό και εκπαιδευτικό της έργο.

●  Να αναγνωρίζουν τη σημασία του ελληνικού αποικισμού για την ανάπτυξη και εξέλιξη της πόλης-κράτους.

●  Να αντιλαμβάνονται τον απόηχο που είχε ο αποικισμός σε όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας και να περιγράφουν τα αποτελέσματά του σε πολιτισμικό επίπεδο.

●  Να περιγράφουν τις σχέσεις μεταξύ των Ελλήνων εποίκων και των λαών της Ανατολής, αναγνωρίζοντας τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις.

●  Να αναλύουν τον οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό ρόλο των Ελλήνων στα ελληνιστικά βασίλεια της Ανατολής.

●  Να εκτιμήσουν την αλληλεπίδραση μεταξύ των γηγενών Ελλήνων και των Ρωμαίων που εγκαθίσταντο στην Ανατολή.

●  Να αναλύουν τον χαρακτήρα των ρωμαϊκών αποικιών και να περιγράφουν τις διαφορές τους από τις ελληνικές.

– Μεσαίωνας

(4ος-7ος αι.).

Η «κάθοδος» των γερμανικών φύλων στον ευρωπαϊκό χώρο και οι επιπτώσεις της.

●  Να αναλύουν σχηματικά τις συνθήκες της πολιτικής επιβολής των γερμανικών λαών στην Ευρώπη και να διακρίνουν τους μηχανισμούς αντίδρασης του βυζαντινού κράτους, μέσα από τη μελέτη πολιτικής του

– Μεσαίωνας

●  Να αποτιμούν τις δημογραφικές ανακατατάξεις στον χώρο της Μεσογείου και της Ευρώπης μετά τις μετακινήσεις των λαών.

●  Να αναλύουν τις συνθήκες που ευνόησαν τη δημιουργία του παπικού κράτους.

●  Να αποτιμούν την έννοια της φεουδαρχίας ως αρχής οργάνωσης της κοινωνικής και οικονομικής ζωής του Μεσαίωνα.

Η έλευση των Σλάβων στα Βαλκάνια: «Σκλαβηνίες» και σλαβικές εγκαταστάσεις στον ελλαδικό χώρο (7ος-10ος αι.).

●  Να ερμηνεύουν τον όρο Σκλαβηνίες.

●  Να αξιολογούν την πολιτική που εφάρμοσε το βυζαντινό κράτος για την ένταξη και αφομοίωση των Σλάβων, μέσα από ενδεικτικά παραδείγματα, όπως είναι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά των Σλάβων από τον Ιουστινιανό Β΄ (688), τον λογοθέτη Σταυράκιο (783) και τον Νικηφόρο Α΄ (805), καθώς και η πολιτική πρακτική των βίαιων μετακινήσεων των πληθυσμών (Ιουστινιανός Β΄ και Νικηφόρος Α΄).

Η διείσδυση των Αλβανών στον ελλαδικό χώρο (14ος-15ος αι.).

●  Να αποτιμούν την επίδραση του Βυζαντίου στην οργάνωση και εξέλιξη των βαλκανικών κρατών, μέσα από τη μελέτη της πολιτικής του ηγεμόνα των Σέρβων Στέφανου Δουσάν, ο οποίος υιοθέτησε βυζαντινά πρότυπα στον διοικητικό, πολιτικό και θρησκευτικό τομέα.

●  Να περιγράφουν την πορεία του αλβανικού λαού στην κεντρική και νότια Ελλάδα κατά τον ύστερο Μεσαίωνα και να αναλύουν τους τρόπους ένταξής του στην κοινωνία του ελλαδικού χώρου.

●  Να εκτιμούν τη δημογραφική κατάσταση και πληθυσμιακή σύνθεση των Βαλκανίων κατά τον Μεσαίωνα.

●  Να κατανοούν τα διαφορετικά χαρακτηριστικά της ελληνικής διασποράς σε κάθε χρονική περίοδο.

●  Να περιγράφουν την οργάνωση των παροικιών (αδελφότητες) και να αποτιμούν τη συμβολή του παροικιακού ελληνισμού στην ανάδυση της νεοελληνικής πολιτικής ιδεολογίας.

●  Να διακρίνουν τα αίτια και τις συνέπειες της υπερπόντιας μετανάστευσης (18401940).

●  Να αναγνωρίζουν τα χαρακτηριστικά της μεταπολεμικής μετανάστευσης και τα προβλήματα της παλιννόστησης.

●  Να κατανοούν τη δυναμική της ελληνικής διασποράς και τη συμβολή της στην εξέλιξη των εθνικών θεμάτων.

●  Να αναγνωρίζουν τα χαρακτηριστικά της περίθαλψης που θεσμοθετήθηκε στο ελληνικό κράτος ως αποτέλεσμα του προσφυγικού ζητήματος.

α. Η συνθήκη του Νεϊγύ,

β. Η συνθήκη της Λωζάννης.

●  Να αναγνωρίζουν τη σημασία της

●  Να αξιολογούν τις διαδικασίες αποκατάστασης και ένταξης των προσφύγων στην Ελλάδα.

●  Να αποτιμούν την εθνολογική σύσταση των Βαλκανίων μετά τις ανταλλαγές των πληθυσμών.

●  Να γνωρίζουν βασικές ιστορικές έννοιες για τη μελέτη των θεματικών ενοτήτων που εξετάζονται στη Γ΄ Λυκείου, όπως «σύστημα ασφαλείας», «διεθνές ζήτημα» κ.ά.

●  Να κατανοούν τον θρησκευτικό/πολιτικό χαρακτήρα των αμφικτιονιών.

Κόρινθος, 481 π.Χ.

●  Να αντιλαμβάνονται τη σημασία του συνεδρίου.

●  Να αντιλαμβάνονται τον ρόλο του

«αντίπαλου δέους» ως ενοποιητικού παράγοντα.

Πελοποννησιακή Συμμαχία στην Α΄ Αθηναϊκή ή Δηλιακή Συμμαχία και στη Β΄ Αθηναϊκή Συμμαχία.

●  Να αντιλαμβάνονται το ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου ιδρύθηκαν αυτές οι πολιτικές ενώσεις, καθώς και τους στόχους τους.

●  Να εντοπίζουν τις αιτίες και τους παράγοντες που επέτρεψαν στη Ρώμη να επιβληθεί έναντι των υπόλοιπων δυνάμεων στην Ιταλία.

– Μεσαίωνας

– Μεσαίωνας

●  Να αναλύουν το θεωρητικό υπόβαθρο της έννοιας της Οικουμένης με την προώθηση

«συγγενικών» δεσμών και τη διαχείριση κατ’ αυτόν τον τρόπο των διπλωματικών σχέσεων.

●  Να εντοπίσουν τη σημασία της έννοιας της Οικουμένης στη διαμόρφωση τόσο των δυτικών μεσαιωνικών μοναρχιών όσο και των μεσαιωνικών βαλκανικών κρατών.

●  Να γνωρίζουν σχηματικά τη μεσαιωνική ιστορία των λαών της ανατολικής Ευρώπης.

●  Να γνωρίζουν τη συμβολή της

«Κοινοπολιτείας» στη διάδοση της βυζαντινής παράδοσης στην ανατολική Ευρώπη και την επιβίωσή της μέσα από ιδεολογικά σχήματα των νεότερων χρόνων (Μεγάλη Ιδέα).

●  Να αξιολογούν τα αποτελέσματα της εφαρμογής κάθε διπλωματικού μέσου, μέσα από χαρακτηριστικά παραδείγματα, π.χ. πρεσβείες: ο Φώτιος «επ’ Ασσυρίους», επιγαμίες: γάμος Μανουήλ Α΄ με τη Βέρθα του Sulzbach, ιεραποστολές: Κύριλλος και Μεθόδιος στη Μοραβία, αναδοχές: βάπτιση Βόρι από τον Μιχαήλ Γ΄ κ.ά.

●  Να γνωρίζουν τις συνθήκες που επέβαλλαν την άσκηση διπλωματίας και τις έμμεσες πρακτικές της.

●  Να αναγνωρίζουν το πλέγμα των διεθνών σχέσεων της εποχής και τα κριτήρια διαμόρφωσής του.

●  Να κατανοούν την αντιπαράθεση μεταξύ των δυτικών αυτοκρατοριών με το βυζαντινό κράτος για τη διεκδίκηση του

– Μεσαίωνας

●  Να κατανοούν τις συνέπειες της σύγκρουσης του πάπα με τον αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (έριδα της περιβολής) στο πολιτικό πεδίο (Γερμανία, Αγγλία, Γαλλία) κατά τον ύστερο Μεσαίωνα.

●  Να περιγράφουν σχηματικά τις συνθήκες συγκρότησης και εξέλιξης των δυτικών μοναρχιών: α) Η ενοποίηση της Γαλλίας από τους Καπετίδες βασιλείς (987-1328) και η ενδυνάμωση της βασιλικής εξουσίας από τον Λουδοβίκο Στ΄ και τον Φίλιππο Β΄ Αύγουστο, β) Η εδραίωση της αγγλικής μοναρχίας: Οι Νορμανδοί (Γουλιέλμος ο Κατακτητής) και η δυναστεία των Anjou Plantagenet (1066-1399).

●  Να κατανοούν τις επιπτώσεις των μεγάλων πολέμων της εποχής, όπως του Εκατονταετούς Πολέμου (1337-1453), που διεξήχθη μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας και οδήγησε σε αναταραχές στο εσωτερικό των κρατών (αγροτικές εξεγέρσεις, πόλεμος των Ρόδων), όπως και στη συγκρότηση εθνικών στρατευμάτων ως στηριγμάτων των κρατών.

●  Να αντιλαμβάνονται την πτώση του πολιτικού παπικού κύρους μέσα από τη συνοπτική παράθεση των βασικών επεισοδίων της κρίσης του παπισμού («βαβυλώνειος» αιχμαλωσία και μεγάλο Σχίσμα τον 14ο αι.).

●  Να εξηγούν την άνοδο των αστών και την ανάπτυξη των ιταλικών πόλεων, της Φλάνδρας και της Χάνσας.

●  Να εντοπίζουν τα αναδυόμενα χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού χώρου κατά τον ύστερο Μεσαίωνα, όπως την άνοδο της αστικής τάξης, την ανάδυση της έννοιας του διεθνούς δικαίου, την έναρξη των διεργασιών διαμόρφωσης εθνικών κρατών με ισχυρή κεντρική εξουσία, την υιοθέτηση προστατευτικών οικονομικών μέτρων, τόσο σε επίπεδο διεθνούς οικονομίας όσο και σε περιφερειακό, την προϊούσα υποβάθμιση του κύρους του κλήρου κ.ά.

– Σύγχρονη Εποχή

Ιερά Συμμαχία (1815).

●  Να κατανοούν τα μέτρα διατήρησης του

status quo/της απόλυτης μοναρχίας.

●  Να γνωρίζουν και να διακρίνουν τα εθνικά κινήματα του 19ου αιώνα.

●  Να γνωρίζουν τους όρους: έθνος, εθνική συνείδηση, εθνικό κίνημα, εθνικισμός, εθνική ολοκλήρωση.

●  Να κατανοούν τους ιστορικούς όρους: μιλιταρισμός, ιμπεριαλισμός, αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών.

●  Να αντιλαμβάνονται τα διαφορετικά και αλληλοσυγκρουόμενα εθνικά συμφέροντα.

●  Να κατανοούν τη σημασία της Ρωσικής Επανάστασης στην παγκόσμια ιστορία.

●  Να κατανοούν τη σημασία των αποφάσεων του Συνεδρίου της Ειρήνης για την Ελλάδα.

Η Κοινωνία των Εθνών και η αμφισβήτησή της.

●  Να γνωρίζουν τις παρεμβάσεις της ΚτΕ σε συγκεκριμένες διεθνείς διενέξεις.

●  Να αντιμετωπίζουν κριτικά τη στάση των Μεγάλων Δυνάμεων, καθώς και των ιμπεριαλιστικών χωρών απέναντι στην ΚτΕ.

●  Να αντιλαμβάνονται τη σημασία των μειονοτικών ζητημάτων.

●  Να γνωρίζουν τον τρόπο προστασίας των μειονοτήτων στο πλαίσιο της λειτουργίας της ΚτΕ.

●  Να γνωρίζουν την ιστορική προέλευση των μειονοτήτων με ιδιαίτερη αναφορά στις

– Σύγχρονη Εποχή

●  Να σέβονται τις μειονότητες ως γέφυρα επαφών στο πλαίσιο της ειρηνικής συνύπαρξης και των πολιτισμικών ανταλλαγών.

●  Να αντιλαμβάνονται τα πρακτικά αποτελέσματα των ρατσιστικών και εθνικιστικών ιδεολογιών.

●  Να αντιλαμβάνονται τις διαφορετικές επιδιώξεις των Μεγάλων Δυνάμεων.

●  Να γνωρίζουν τις αποφάσεις των συνεδρίων που συγκλήθηκαν στη διάρκεια του πολέμου.

●  Να προσεγγίζουν κριτικά το έργο και την προσφορά του.

●  Να προσδιορίζουν τις στρατιωτικές συγκρούσεις της Ρωσίας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, που οδήγησαν στην ανάληψη της προστασίας από τη Ρωσία των χριστιανικών πληθυσμών που διαβιούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Συνθήκη Κιουτσούκ-Καϊναρτζή, 1774).

●  Να γνωρίζουν και να κατανοούν τις εθνικοαπελευθερωτικές επαναστάσεις των υπόδουλων βαλκανικών λαών το πρώτο μισό του 20ού αιώνα που οδήγησαν στην αυτονομία της Σερβίας (1829-1830) και στην ανεξαρτησία της Ελλάδας (1830).

●  Να γνωρίζουν και να κατανοούν το ζήτημα των Στενών, με συνέπεια την εμπλοκή των άλλων Μεγάλων Δυνάμεων, που κατέληξε στη Σύμβαση των Στενών (Λονδίνο, Ιούλιος

– Σύγχρονη Εποχή

●  Να γνωρίζουν τα αίτια και τις συνέπειες του Κριμαϊκού Πολέμου (1853-1856) για την Ευρώπη, τα Βαλκάνια και την Ελλάδα και να προσδιορίζουν τον ρόλο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως κρατικής οντότητας στην ευρωπαϊκή διεθνή σκηνή ύστερα από τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων (30 Μαρτίου 1856).

«Τανζιμάτ» (1839-1878), της υιοθέτησης δηλαδή μεταρρυθμίσεων από τον σουλτάνο υπό τη διπλωματική πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων.

«Οργανικός Νόμος» του 1868, η «Σύμβαση της Χαλέπας» του 1878, η «Κρητική Πολιτεία», η ένωση με την Ελλάδα την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων.

1904-1908, Βαλκανικοί Πόλεμοι).

«κομιτατζήδες» και να επισημάνουν τα αίτια του προσωρινού τερματισμού του μακεδονικού αγώνα με την έκρηξη του Κινήματος των Νεοτούρκων (1908).

– Σύγχρονη Εποχή

●  Να γνωρίζουν τις πολιτικές διωγμών που ακολουθήθηκαν στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων από τα αντιμαχόμενα βαλκανικά κράτη.

●  Να εντοπίζουν τα αίτια της εθνικιστικής πολιτικής των γενοκτονιών, των διωγμών και των εθνοκαθάρσεων από τους Νεότουρκους με την εφαρμογή σχεδίου εκτουρκισμού των μη τουρκικών πληθυσμών της αυτοκρατορίας, όπως των Αρμενίων (1915), των Ποντίων (1919-1922) και των Μικρασιατών Ελλήνων.

●  Να γνωρίζουν ποια μέτρα πήραν οι Νεότουρκοι εναντίον των αλλοεθνών και αλλόθρησκων πληθυσμών.

●  Να προσδιορίζουν την εχθρική στάση απέναντι στους Εβραίους, που μορφοποιείται στην εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία της ναζιστικής Γερμανίας και να αναδεικνύουν την «Τελική Λύση του εβραϊκού ζητήματος» (Endlösung den Judenfrage), που μεθόδευσε την εξολόθρευση εκατομμυρίων Εβραίων και άλλων μειονοτήτων της Ευρώπης στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

●  Να κατανοούν τις δυσκολίες διαβίωσης των Εβραίων της περιοχής τους στην Κατοχή, επισημαίνοντας τη στάση των Ελλήνων απέναντι στον εκτοπισμό των Ελλήνων Εβραίων στη διάρκειά της και να αναδείξουν τις συνέπειες του Ολοκαυτώματος για τον ανθρώπινο πολιτισμό και την ανθρωπότητα.

●  Να κατανοούν πως το φαινόμενο δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην περίπτωση των Εβραίων, αλλά πως οι ίδιες μέθοδοι εξόντωσης, στους ίδιους χώρους

– Σύγχρονη Εποχή

Αθίγγανοι, Σοβιετικοί αιχμάλωτοι πολέμου, διανοούμενοι, ομοφυλόφιλοι).

●  Να κατανοούν και να εκτιμούν τον αγώνα των Κυπρίων για ένωση με την Ελλάδα με έμφαση στον αγώνα της ΕΟΚΑ (1955-1959).

●  Να αναδεικνύουν κριτικά την ελληνική, βρετανική και τουρκική πολιτική στο Κυπριακό και να αξιολογούν τα αποτελέσματά τους, ύστερα από την ανεξαρτητοποίηση της Κύπρου, τον Αύγουστο του 1960, ως πρόβλεψη των τριμερών Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου τον Φεβρουάριο του 1959.

●  Να αναδεικνύουν την εμπλοκή των Ηνωμένων Εθνών.

●  Να προσδιορίζουν τα αδύνατα σημεία του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας μέσα από την πρόταση αναθεώρησης που υποβλήθηκε στις 30/11/1963 από τον πρόεδρο Μακάριο.

●  Να κατανοούν τους παράγοντες που οδήγησαν στο πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή τον Ιούλιο του 1974 και να διερευνούν τις συνέπειές τους.

●  Να γνωρίζουν και να διερευνούν κριτικά τις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού και τον αγώνα των Κυπρίων για απελευθέρωση από το 1974 έως τις μέρες μας.

●  Να κατανοούν ότι η ανάδυση του Μεσανατολικού Ζητήματος στο διεθνές προσκήνιο προήλθε από την απόπειρα διευθέτησης του Ανατολικού Ζητήματος εξαιτίας του αποικιακού ανταγωνισμού.

●  Να γνωρίζουν ότι τα εδάφη της Μέσης Ανατολής αποτέλεσαν θέατρο πολεμικών συγκρούσεων μεταξύ των δυνάμεων της Αντάντ και της Τριπλής Συμμαχίας στον Α΄

– Σύγχρονη Εποχή

●  Να προσδιορίζουν τον όρο «Σιωνισμός», που έχει τα χαρακτηριστικά τόσο των εθνικών κινημάτων του 19ου αιώνα και στηρίζεται στην ιουδαϊκή θρησκευτική παράδοση, η οποία συνδέει τους Εβραίους με τη Γη του Ισραήλ, όσο και ενός σύγχρονου κοσμικού κινήματος, το οποίο εμφανίστηκε κυρίως ως απάντηση στον αντισημιτισμό που κυριάρχησε στην Ευρώπη στα τέλη του 19ου αιώνα, και να αξιολογούν τη διακήρυξη του Α΄ Σιωνιστικού Συμβουλίου (1897) στη Βασιλεία υπό τον Τέοντορ Χερτσλ για το δικαίωμα του εβραϊκού λαού στην εθνική αναγέννηση σε δική του χώρα.

●  Να αναδεικνύουν τη μυστική «Συμφωνία Σάικς-Πικώ» (1916), εκπροσώπων της Βρετανίας και της Γαλλίας, για τη διαίρεση των εδαφών της Μέσης Ανατολής μεσούντος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς και τη «Διακήρυξη Μπάλφουρ» (2/11/1917), υπουργού Εξωτερικών της Βρετανίας, που προέβλεπε την ίδρυση εβραϊκής εθνικής εστίας στην Παλαιστίνη σε σχέση με την υπόσχεση της Αντάντ ότι θα παραχωρούσε πλήρη ανεξαρτησία σε όλους τους Άραβες, αν εξεγείρονταν εναντίον των Οθωμανών.

●  Να γνωρίζουν ότι τα εδάφη της Παλαιστίνης περιήλθαν υπό καθεστώς Βρετανικής Εντολής (Mandate) με απόφαση της Κοινωνίας των Εθνών και της Συμφωνίας του Σαν Ρέμο (25/4/1920), με την οποία άρχισε ο εβραϊκός αποικισμός της Παλαιστίνης, και να αξιολογούν την απόφαση-ψήφισμα 181 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (29/11/1947) για υιοθέτηση ενός σχεδίου διαχωρισμού της Παλαιστίνης σε δύο κράτη, το Eβραϊκό και το Παλαιστινιακό, με την πόλη των Ιεροσολύμων υπό διμερές ειδικό καθεστώς ως «corpus separatum», που οδήγησε στην ανακήρυξη του κράτους του Ισραήλ (14/5/1948) και στην έναρξη επιθέσεων των γειτονικών αραβικών κρατών εναντίον του.

●  Να προσδιορίζουν τα αίτια των τεσσάρων αραβοϊσραηλινών συγκρούσεων –ο Πόλεμος του 1948, η Κρίση του Σουέζ (1956), ο Πόλεμος των Έξι Ημερών (1967) και ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ (1973)–, καθώς και της ισραηλινής εισβολής στο Λίβανο (1982), και να αναδεικνύουν τις ειρηνευτικές προσπάθειες μεταξύ Ισραήλ

– Σύγχρονη Εποχή

●  Να διερευνούν κριτικά τη στάση των δύο υπερδυνάμεων, ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Μεσανατολικό Ζήτημα.

●  Να κατανοούν ότι το πρόβλημα ΙσραήλΠαλαιστίνης δείχνει με τον πιο ανάγλυφο τρόπο τον παραλογισμό των εθνικισμών και εμποδίζει την ειρηνική συνύπαρξη των λαών.

●  Να γνωρίζουν τις αποικιοκρατικές δυνάμεις και τις σφαίρες επιρροής τους και να επισημαίνουν τις διαφορές τους.

●  Να εξηγούν τη σημασία της ευρωπαϊκής εξάπλωσης και κυριαρχίας στον πλανήτη τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

●  Να κατανοούν τις συνέπειες της αποικιοκρατίας και τη σημασία των αποικιακών ανταγωνισμών στην πορεία προς τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο.

●  Να γνωρίζουν ότι από το 1945 έως το 1960 περίπου 40 χώρες με πληθυσμό 800 εκατομμύρια κατοίκους εξεγέρθηκαν κατά της αποικιοκρατίας και απέκτησαν την πολιτική τους ανεξαρτησία και αυτοδιάθεση.

●  Να διερευνούν κριτικά τη συγκρότηση της ομάδας κρατών ως «Τρίτος Κόσμος» στο Συνέδριο της Μπαντούνγκ (Bandung), (18-24 Απριλίου 1955) στην Ινδονησία υπό τον πρόεδρο Σουκάρνο με σκοπό την ένωση των αναπτυσσόμενων χωρών της Ασίας και της Αφρικής κατά της αποικιοκρατίας.

●  Να προσδιορίζουν την ίδρυση του Κινήματος των Αδεσμεύτων από χώρες του Τρίτου Κόσμου στη Διάσκεψη Βελιγραδίου (1961), τους στόχους και τα αίτιά του.

●  Να αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στη διεθνή οικονομία (τάσεις για παγκοσμιοποίηση) και τα σύγχρονα

– Σύγχρονη Εποχή

●  Να εντοπίζουν σημαντικά διεθνή ζητήματα, όπως την τρομοκρατία, τη μετανάστευση και το προσφυγικό, την αναβίωση των εθνικισμών και του θρησκευτικού φονταμενταλισμού.

●  Να αποτιμούν τις σύγχρονες απειλές ενάντια στη δημοκρατία.

●  Να πραγματεύονται τη σημασία κοινωνικών ζητημάτων, όπως των σύγχρονων κοινωνικών ανισοτήτων και της υγειονομικής κρίσης του COVID19.

●  Να αντιληφθούν την ιστορικότητα πολλών από τα ζητήματα αυτά, σε μια προσπάθεια κατανόησής τους και αναζήτησης τρόπων επίλυσής τους.

●  Να συνειδητοποιήσουν τις ραγδαίες αλλαγές που η ψηφιακή εποχή, μέσω της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης, φέρνει στον σύγχρονο κόσμο.

Ενότητες

ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ;

●  Να προσδιορίζουν τις έννοιες της ιστορίας ως επιστήμης και της ιστοριογραφίας.

●  Να αναγνωρίζουν τον ρόλο του ιστορικού ως «διαμεσολαβητή» ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

α) Τοπική, εθνική, ευρωπαϊκή, παγκόσμια ιστορία.

β) Πολιτική, διπλωματική, στρατιωτική ιστορία, ιστορία των θεσμών, των κοινωνικών ομάδων, οικονομική ιστορία, ιστορία των ιδεών, ιστορία του φύλου κτλ.

●  Να διαπιστώνουν ότι η ιστορία είναι ανθρωπιστική και κοινωνική επιστήμη.

●  Να διαπιστώνουν ότι μέσω της ιστορίας μπορούν να αναπτύξουν οικουμενικό τρόπο σκέψης, θετική στάση για την ανάγκη συμμετοχής στο ιστορικό γίγνεσθαι και ικανότητα αντιμετώπισης των πολλαπλών προκλήσεων της σύγχρονης πραγματικότητας.

●  Να διαπιστώνουν ότι ο ιστορικός μετατρέπει το γεγονός σε «ιστορικό».

●  Να αναγνωρίζουν τη σημασία ιστορικών φαινομένων-γεγονότων και τις επιδράσεις

●  Να περιγράφουν τη σχέση των ηγετών με τους λαούς.

●  Να αναγνωρίζουν τον ρόλο των κοινωνικών ομάδων στη διαμόρφωση της ιστορικής εξέλιξης.

●  Να διαπιστώνουν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις οι αλλαγές στη διάρκεια του χρόνου είναι σταδιακές και δύσκολα ανιχνεύσιμες.

Άμεσες και έμμεσες πηγές.

●  Να κατατάσσουν τις πηγές σε άμεσες και έμμεσες.

●  Να ορίζουν την έννοια αρχείο και να αναγνωρίζουν τη σημασία των αρχείων για την ιστορική γνώση.

●  Να αναγνωρίζουν τους τρόπους με τους οποίους ο ιστορικός ελέγχει την αξιοπιστία των πηγών.

●  Να ερμηνεύουν κριτικά διάφορα είδη ιστορικών πηγών, ανάλογα με το είδος τους και την εποχή στην οποία αναφέρονται.

●  Να αντιληφθούν ότι τα ιστορικά γεγονότα και φαινόμενα ερμηνεύονται πάντοτε εντός του ιστορικού πλαισίου στο οποίο δημιουργήθηκαν.

●  Να αναγνωρίζουν τα στοιχεία ταυτότητας και τα κριτήρια αξιολόγησης των ηλεκτρονικών πηγών και να ελέγχουν την αξιοπιστία τους.

«Βοηθητικές» (αρχαιολογία,

●  Να αναγνωρίζουν τον «βοηθητικό» ρόλο τους στην επιστήμη της ιστορίας.

●  Να αναγνωρίζουν την ιστορικότητα συγκεκριμένων γεωγραφικών όρων (Νέες Χώρες, Βαλκάνια, Τρίτος Κόσμος κτλ.) και τη σημασία τους ως μεθοδολογικού εργαλείου για τους ιστορικούς και για την κατανόηση του ιστορικού παρελθόντος.

●  Να διαπιστώνουν ότι η περιοδολόγηση αποσκοπεί στη διευκόλυνση της δουλειάς των ιστορικών και ότι ο ιστορικός χρόνος δεν τεμαχίζεται, αλλά η διαίρεσή του σε μεγαλύτερες ή μικρότερες χρονικές περιόδους στοχεύει στην ομαδοποίηση διαφόρων ιστορικών φαινομένων με τελικό σκοπό την πληρέστερη ανάλυση και κατανόησή τους.

«ΑΝΑΣΚΑΠΤΟΝΤΑΣ» ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΥΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ – ΤΟ ΔΗΜΟΥΡΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

●  Να αναγνωρίζουν τη σημασία των υποθέσεων εργασίας κατά την ιστορική έρευνα.

●  Να αναγνωρίζουν ότι οι μέθοδοι του ιστορικού περιορίζουν την αυθαιρεσία και τον υποκειμενισμό.

●  Να αναγνωρίζουν τη σημασία της εντιμότητας ως βασικής αρχής που διέπει τη δουλειά των ιστορικών.

διακειμενική προσέγγιση,

●  Να οργανώνουν τη μεθοδολογία

●  Να εντοπίζουν τις διαφορές στην οπτική με την οποία καταγράφεται, παρουσιάζεται ή ερμηνεύεται ένα ιστορικό γεγονός ή φαινόμενο.

«ανακατασκευή» του παρελθόντος, ότι βασίζεται σε πηγές και ότι συνιστά επιλεκτική διαδικασία του ιστορικού.

●  Να διαπιστώνουν ότι το έργο του ιστορικού δε θεωρείται δεδομένο, αλλά ότι ανανεώνεται, υπόκειται σε διαρκή αμφισβήτηση και συνεχή κριτική.

●  Να εντοπίζουν τα στοιχεία που διαμορφώνουν τη συγκρότηση (επιστημονική, ηθική, προσωπική ακεραιότητα και εντιμότητα) του επαγγελματία ιστορικού.

●  Να συσχετίζουν την υποκειμενικότητα σε σχέση με τα αρχεία-πηγές, την επιλογή και τη μελέτη του θέματος από τον ιστορικό.

●  Να διαπιστώνουν ότι το έργο του ιστορικού επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις διαθέσιμες πηγές.

●  Να διακρίνουν τη συγγραφή επιστημονικής ιστορίας από τη συγγραφή στρατευμένης ιστορίας, την πολιτικήκομματική ή ιδεολογική χρήση της ιστορίας.

●  Να κατανοούν ότι το ιστορικό τεκμήριο υπόκειται σε διαφορετικές ερμηνείες, χωρίς κατ’ ανάγκη να γίνεται συνειδητή παραποίηση ή ιδεολογική χρήση του.

«αποφάνσεων» και ο ρόλος του ιστορικού.

●  Να αξιοποιούν όρους σχετικούς με τις ιστοριογραφικές σχολές.

ως προς το παρελθόν, τον ιστορικό χρόνο, την περιοδολόγηση, την αιτιακή εξήγηση, τις πηγές-γεγονότα, την αντικειμενικότητα και την ιστορική αλήθεια.

αιώνας)

●  Να αξιολογούν τη συνεισφορά του Κ. Παπαρρηγόπουλου και του Σπ. Ζαμπέλιου στην ελληνική ιστοριογραφία.

●  Να γνωρίζουν τις σύγχρονες ιστοριογραφικές τάσεις στην Ελλάδα.

●  Να γνωρίζουν τον ρόλο που έπαιξαν οι

●  Nα διακρίνουν την οργάνωση, την ποικιλία μορφών, τα χαρακτηριστικά του θεσμού των κοινοτήτων και τον ρόλο τους στη διατήρηση της συνοχής του ελληνισμού στα χρόνια της οθωμανοκρατίας.

●  Nα αναγνωρίζουν τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κέντρα του υπόδουλου ελληνισμού που ιδρύθηκαν μέσα στους κόλπους της Εκκλησίας και των κοινοτήτων, τους δασκάλους του γένους και τις συνθήκες δράσης τους.

●  Nα ερμηνεύουν την προοδευτική πνευματική χειραφέτηση του έθνους και ως αποτέλεσμα της λειτουργίας τους.

●  Nα γνωρίζουν τα σημαντικότερα επαναστατικά κινήματα του υπόδουλου ελληνισμού, τους πρωτεργάτες και τις συνθήκες ανάδειξής τους.

●  Να παρατηρούν: την οικονομική και κοινωνική ζωή (την υποβάθμιση των υπόδουλων αγροτών χριστιανών αρχικά και αργότερα τη συμβολή των οικονομικών δυνάμεων στις πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές).

●  Να διακρίνουν τον λαϊκό πολιτισμό του υπόδουλου ελληνισμού (δημοτικά τραγούδια, θρύλοι, έργα χειροτεχνίας), σε αντιδιαστολή με τη λόγια βυζαντινή πολιτιστική παράδοση της Εκκλησίας.

●  Να γνωρίζουν τους αντιπροσωπευτικούς φορείς και να διακρίνουν τους στόχους του φιλελεύθερου και ριζοσπαστικού Διαφωτισμού.

●  Να αξιολογούν την ιδεολογική τους επίδραση στην πνευματική αναγέννηση του ελληνισμού.

●  Να διακρίνουν τη θετική και την αρνητική πλευρά του στον αγώνα της ανεξαρτησίας.

●  Να αντιλαμβάνονται τις δυσμενείς διεθνείς συνθήκες μέσα στις οποίες ξέσπασε και εδραιώθηκε η Ελληνική Επανάσταση.

●  Να επισημαίνουν τη γέννηση, την ιδεολογία της Μεγάλης Ιδέας και τις πολιτικές που εκπορεύτηκαν από αυτή.

●  Να περιγράφουν συνοπτικά τις κοινωνικές δομές των χρόνων της οθωμανοκρατίας, της Ελληνικής Επανάστασης και του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

●  Να διακρίνουν τη διαδικασία φιλελευθεροποίησης του ελληνικού πολιτεύματος.

●  Να αξιολογούν τη συμβολή του Χαρίλαου Τρικούπη και του Ελευθέριου Βενιζέλου στην αστικοποίηση της ελληνικής κοινωνίας και τον εκσυγχρονισμό της χώρας και να συσχετίζουν τις αλλαγές με τα πολιτικά και κοινωνικά αιτήματα της εποχής.

●  Να γνωρίζουν τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού της πολιτικής και κοινωνικής ζωής της Ελλάδας από την περίοδο του Μεσοπολέμου μέχρι την ένταξή της ως πλήρους μέλους στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1981.

●  Να αξιολογούν τους αγώνες των αγροτών και τις προσπάθειες των κυβερνήσεων για επίλυση του αγροτικού ζητήματος με τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις έως την εγκατάσταση των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής.

●  Να συνειδητοποιούν τη θέση των προσφύγων και τις δυσχέρειες που αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια της παραγωγικής εγκατάστασής τους.

●  Να εκτιμούν τη συμβολή των προσφύγων στην οικονομική, πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική εξέλιξη της Ελλάδας.

●  Να γνωρίζουν την ιστορία της εθνικής αντίστασης του ελληνικού λαού, τις κυριότερες αντιστασιακές οργανώσεις και τους στόχους τους.

●  Να αξιολογούν τη συμβολή της εθνικής αντίστασης στον αγώνα κατά των κατακτητών.

«Δεκεμβριανά» και να ανιχνεύουν τη σχέση τους με τον Εμφύλιο Πόλεμο.

●  Να διακρίνουν τις διαστάσεις και τα αποτελέσματα του Εμφυλίου πολέμου.

●  Να συσχετίζουν τον Εμφύλιο Πόλεμο των Ελλήνων με την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.

●  Να γνωρίζουν τη θέση της Ελλάδας στο διεθνές πολιτικό, διπλωματικό και γεωστρατηγικό πλαίσιο την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.

●  Να εκτιμούν τη συμβολή και τη συμμετοχή της Ελλάδας στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

●  Να επισημαίνουν τη ρευστότητα και τη διεύρυνση της Ευρώπης σε σχέση με τις μεταβαλλόμενες ιστορικές συνθήκες.

●  Nα διακρίνουν τη συμβολή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού ως εφαλτηρίου αλλά και ως μοχλού διαμόρφωσης μιας κοινής ευρωπαϊκής παρακαταθήκης σε επίπεδο θεσμών, επιστημών, γραμμάτων και τεχνών.

●  Nα προσδιορίζουν τη σύνδεση της Ευρώπης με τη ρωμαϊκή οικουμένη, με την προσπάθεια πολιτικής ενοποίησης μεγάλου τμήματος της ευρωπαϊκής ηπείρου.

●  Nα διακρίνουν τον ενοποιητικό ρόλο του χριστιανισμού στη μετεξέλιξη της έννοιας της Ευρώπης.

●  Να περιγράφουν τη σταδιακή ολοκλήρωση της ρωμαϊκής κυριαρχίας στη Μεσόγειο, την Ανατολή και τη Δύση και να επισημαίνουν τους λόγους και τις συνέπειες αυτών των κατακτήσεων.

και τοπική διοίκηση (ρωμαϊκές civitates και ελληνικές πόλεις).

●  Nα διακρίνουν πώς η γεωγραφική ενότητα μετατρέπεται σε πολιτική με κέντρο τη Ρώμη.

αυτοκρατορική ελίτ, η απόδοση των ρωμαϊκών πολιτικών δικαιωμάτων, το ρωμαϊκό δίκαιο, ο ρόλος του στρατού, του νομίσματος των εμπορικών

δικτύων και των κοινών

●  Να περιγράφουν την απόδοση πολιτικών δικαιωμάτων ως προσπάθεια της ενοποίησης του κράτους.

●  Να αντιλαμβάνονται τη σημασία του ρωμαϊκού δικαίου για την εξέλιξη της μεταγενέστερης νομοθεσίας.

«ρωμαϊκού πατριωτισμού».

Αυτοκρατορία τον 4ο αιώνα.

●  Να διαπιστώνουν ότι η πολιτική, οικονομική και κοινωνική κρίση επέφερε την παρακμή του αρχαίου κόσμου και δημιούργησε τις προϋποθέσεις οργάνωσης του μεσαιωνικού κόσμου.

●  Να διακρίνουν τη σημασία της μετάβασης από τη Ρώμη στο κατακερματισμένο ευρωπαϊκό περιβάλλον των κρατών των

«βαρβάρων».

●  Να περιγράφουν τις μεταρρυθμίσεις του Διοκλητιανού και τους στόχους του.

Βυζάντιο και μεσαιωνική Δύση: Συγκλίσεις και αποκλίσεις.

●  Να εξηγούν την αντιπαράθεση Βυζαντίου και Δύσης για τη διεκδίκηση της «ρωμαϊκής οικουμένης», μέσα από το bellum diplomaticum που ξεκίνησε από τη στέψη του Καρλομάγνου (800) και κορυφώθηκε με τη στέψη του Όθωνα Α΄ ως αυτοκράτορα των Ρωμαίων (962).

●  Να ερμηνεύουν τη θρησκευτική διάσταση μεταξύ Βυζαντίου και Δύσης, όπως αυτή εξελίχθηκε μέσα από το πρώτο (Ακακιανό) Σχίσμα του 5ου-6ου αι., τη σύγκρουση του πατριάρχη Φωτίου και του πάπα Νικολάου Α΄ επί Εικονομαχίας (867), το μεγάλο Σχίσμα του 1054 και την πολιτική των Παλαιολόγων περί συνένωσης της Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας μετά το 1261 έως τη σύνοδο της Φεράρας – Φλωρεντίας (1438).

●  Να εντοπίζουν τα σημεία στα οποία συγκλίνουν ή αποκλίνουν το Βυζάντιο και η Δύση σε πολιτικό, κοινωνικό και θρησκευτικό επίπεδο κατανοώντας ότι η ευρωπαϊκή παράδοση είναι κοινή.

●  Να αξιολογούν τη συμβολή των

●  Να αναγνωρίζουν τον ρόλο της ελληνικής γλώσσας στην παιδεία του δυτικού μεσαιωνικού κόσμου.

●  Να αναγνωρίζουν την πολιτισμική ιδιαιτερότητα του Βυζαντίου λόγω της σύνθεσης της ρωμαϊκής κληρονομιάς με τον χριστιανικό πολιτισμό και τις ανατολίτικες παραδόσεις.

●  Να αναλύουν τις αξίες του βυζαντινού πολιτισμού και να εκτιμούν τον τρόπο διάχυσής τους στη δυτική μεσαιωνική Ευρώπη.

●  Να διαπιστώνουν την πολιτική οργάνωση των πόλεων και τις μορφές διακυβέρνησής τους.

●  Να προσδιορίζουν τον όρο ευρωπαϊκές αδελφότητες, να επισημαίνουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιουργήθηκαν.

●  Να αξιολογούν τον ρόλο τους (στην προστασία από παρεμβάσεις, την αυτονόμηση, τη διάρθρωση της διδακτέας ύλης και του προγράμματος σπουδών, τη χορήγηση προνομίων).

●  Να γνωρίζουν τις χώρες διάδοσης της Αναγέννησης.

●  Να προσεγγίζουν το κίνημα του Ανθρωπισμού και το περιεχόμενο του όρου

«καθολικός άνθρωπος», ως έκφραση του νέου πνεύματος που αναδύεται στα γράμματα, τις επιστήμες και τις τέχνες, με την αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας.

●  Να διαπιστώνουν τη μεγάλη ανάπτυξη των γραμμάτων και των επιστημών κατά τον 15ο και τον 16ο αιώνα.

●  Να αξιολογούν τα αντιπροσωπευτικότερα έργα των κύριων εκπροσώπων της τέχνης της Αναγέννησης.

●  Να κατανοούν την αντίδραση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στη μεταρρυθμιστική κίνηση.

●  Να διακρίνουν τις συνέπειες της θρησκευτικής μεταρρύθμισης σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

●  Να διακρίνουν τα γνωρίσματα των νέων εθνικών μοναρχιών.

●  Να περιγράφουν την ώθηση που έδωσε ο Εκατονταετής πόλεμος προς τη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών και των μηχανισμών του εθνικού κράτους στην Αγγλία και τη Γαλλία.

●  Να προσδιορίζουν το περιεχόμενο του όρου μερκαντιλισμός και να επισημαίνουν τη σημασία του στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

●  Να εξηγούν γιατί ο Διαφωτισμός εδραιώθηκε κυρίως στην Αγγλία και τη Γαλλία.

●  Να εντοπίζουν τα κύρια χαρακτηριστικά και τους αντιπροσωπευτικούς φορείς του κινήματος του Διαφωτισμού.

●  Να επισημαίνουν την επίδρασή του στην αναμόρφωση του πολιτεύματος, της κοινωνίας και της οικονομίας.

τεχνών και των γραμμάτων

καλλιτεχνική ζωή κατά τον 17ο και τον 18ο

●  Να αναγνωρίζουν την πρόοδο των θετικών επιστημών και των τεχνολογικών εφαρμογών τους.

●  Να διακρίνουν την ανανέωση της λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής έκφρασης κατά τον 17ο αιώνα.

●  Να προσδιορίζουν τους όρους απόλυτη μοναρχία και φωτισμένη δεσποτεία και να διακρίνουν τα γνωρίσματά τους, καθώς και τα κράτη τα οποία ανέδειξαν τα καθεστώτα αυτά.

●  Να ορίζουν τους όρους οικονομικός φιλελευθερισμός και καπιταλισμός και να τους συνδέουν με τη Βιομηχανική Επανάσταση.

1815).

●  Να γνωρίζουν τα σημαντικότερα γεγονότα της Γαλλικής Επανάστασης και να αξιολογούν το διαχρονικό της έργο και τη σημασία της για την ευρωπαϊκή και την παγκόσμια ιστορία.

●  Να προσδιορίζουν τους βασικούς όρους που σχετίζονται με την περίοδο.

●  Να προσδιορίζουν τον χαρακτήρα του Αμερικανικού Εμφύλιου Πόλεμου και τις συνέπειές του (ιδεολογικές, πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές) στην Αμερική και στην Ευρώπη.

●  Να εμβαθύνουν στην εξελικτική σχέση του εθνικισμού, του ιμπεριαλισμού και της αποικιοκρατίας.

●  Να ερμηνεύουν τα Συστήματα Ασφαλείας ως μέσα επιβολής των νικητών αλλά και ως προσφορά (ειρηνευτική, κοινωνική, πολιτισμική).